ATANASOVSKO GÖLÜ – KUŞ SEYİR BARINAĞI

Kuş Seyir Barınağı Burgas şehri sınırlarında, Atansovsko gölünün batı kıyısında, şehrin Pomorie yönlü çıkışındaki döner kavşak ve Lukoil benzin istasyonu yakınlığında bulunur.

Yürüyüş, bisiklet veya otomobil ile ulaşımı kolayca sağlanacak bir yerdedir. Barınağın önünde park yeri mevcuttur; bunun yanı sıra onu Deniz Parkına (yukarda ana yolun yanında) ve şehir mekezine bağlayan bisiklet yolu mevcuttur. Yakınında şehir içi otobüs durağı yoktur (211 numaralı şehiriçi otobüsünün son durağında inip 20 dakika yürüyerek ulaşabilirsiniz).

Koordinatlar: 42°31'52.41” K, 27°28'16.04” D,denizüstü yüksekliği 2 m;

ATANASOVSKO GÖLÜ – KUŞ SEYİR BARINAĞI

KORUMA

Barınak, koruma altında olan “Burgas Tuz Havuzları” çevresinde yerleşmiştir (Atanasovsko Gölü Rezervinin eski tampon bölgesidir). 

İlam edildiği belge: РД-418 No lu ve 18.06.2007 tarihli Emir

Faaliyet düzenlemeleri:

  1. Burgas-Pomorie yolunu genişletme çalışmaları dışında her türlü bina ve yol inşaatı yasaktır;
  2. Taşocağı kurmak, su rejimini değiştirmek; endüstriyel atıklar, evsel atıklar ve kimyasal maddelerle kirletmek yasaktır;
  3. Hususi ve desteksel, evcil hayvanlar işletmeleri kurmak yasaktır;
  4. Avcılık, ateş etmek, su kaynaklarını vahşi ve evcil hayvanlar çoğaltmak amacıyla kullanmak yasaktır;
  5. Kuş yumurtaları toplamak ve kuş yuvalarını bozmak yasaktır;
  6. Göl kıyısını doldurmak yasaktır;
  7. Tarımsal arazileri işletmek izinlidir;
  8. Domuz dışında diğer evcil hayvanları otlatmak izinlidir;
  9. Rezervin ekolojik koşullarını etkilememek şartıyla tuz ve çamur çıkarmak/ elde etmek izinlidir;
  10. Rezervi işletmek ve araştırma yapmak için Bilimsel Araştırma Merkezi yapmak izinlidir;
  11. Gölün güney kısmında “Ezero (Göl)” Parkı yapmak izinlidir;

Yasal statüsü: Kuşlar Direktifi gereği Korunan Bölge: Atanasovsko Gölü

YERİN TANITIMI

Burgas-Varna yolu üzerinde yolculuk eden çoğu insan, Burgas’ın kuzeyinde yolun iki tarafında bulunan geniş su alanlarına dikkat çevirmez. Aslında Bulgaristan’da en büyük kuş zenginliğine sahip olan yörenin yanından geçtiklerini bilmezler. Ancak bu müthiş ornitolojik çeşitlilik daha geçtiğimiz asırda natüralistlerin ilgisini çekmiştir.

Atanasovsko Gölü, Burgas’ın 4 km kuzeydoğusunda yer alır; sığ ve çok tuzlu bir lagün teşkil etmektedir ve çevresindeki tuzlu bataklıklarla, bataklık bitkileriyle donanmış kanal sistemi, kristalizatör ve etraflarındaki bend ve tatlısu kanalı ile bağlıdır. Burgas-Varna yolu tarafından iki (kuzey ve güney) kısıma ayrılmıştır. Gölün uzunluğu yaklaşık 9 km, genişliği 4.3 km, alanı ise yaklaşık 17 m² dir. Yerleşimi deniz seviyesinin 1.5 m altındadır ve bu nedenle çok hassastır. Ortalama derinliği 30 cm dir.

Yerleşimi deniz seviyesinin 1.5 m altındadır ve bu nedenle oldukça hassastır, fakat olumsuz faktörlerin etkisine rağmen son yıllarda Rezervde kaybolan türler yoktur.

Rezerv çoğunlukla tuz çıkarma faaliyetleri ve olağanüstü biyoçeşitliliği korumak için kullanılmaktadır.  Buradaki tuz havuzları 1906. yılından bu yana vardır. O zamanlar gölün imtiyazı 30 yıllığına “Atanas Iliev i sie” firmasına tuz havuzları yapmak için verilmiştir; inşaatın başlamasına rağmen Birinci Dünya Savaşı döneminde burası terkedilmiştir. Rüzgar, seller ve yağmurlar  duvar ve bentleri tahrip etmiştir. 1921. yılında göl tekrar işlenmek için bu sefer Alman Anonim Şirketi “Glarus”a verilmiştir ve bu şirket alanını oldukça genişletmiştir ve 1934. yılında “Severni Solnitsi (Kuzey Tuz Havuzları)” olarak bilinen, günümüzde Rezervin bulunduğu alan ilk hasılayı vermiştir. 09.09.1944 tarihi itibariyle teşkil edilen Devlet Tuz İşletme Şirketi kesintisiz olarak tuz havuzlarını işletmiştir. 1973. yılında kuzey kısmında bulunan 170 ha alan Korunan Alan ilan edilmiştir, 12.08.1980 tarihinde ise Çevre Koruma Komitesi’nin Emri ile sözkonusu  alan Doğa Rezervi ilan edilmiştir. 

Günümüzde Rezerv Alanında hala “Chernomorski solnitsi” AD şirketinin evaporatörleri bulunmaktadır. Bu şirketin ana faaliyeti deniz tuzu çıkarmaktır. Tuz çıkarma işlemi ilkel bir biçimde yapıldığı için, bu işlem oldukça zararsızdır ve Rezervde yaşayan canlıları olumsuz etkilemez.  Aksine, bu işlem, zarar etmediği gibi doğada yaşayan birçok türün yaşam koşullarını olumlu etkileyen insan faaliyetlerinin bir örneğidir. Korunan Alanlar Kanunu gereği 1999. yılında Atanasovsko Gölü Yasaklı Rezerv olarak kategori değişikliğine uğramıştır.

Yasaklı Rezerv Atanasovsko Gölü 28.11.1984 tarihinde Ramsar Alanı ilan edilmiştir. İlk başta 1 050 ha (10.5 km²) olan alan 2002. yılında 1 404 ha (14.4 km²) ye genişletilmiştir. Kuzey Bölgesi Yasaklı Rezervat statüsündedir, Güney Bölgesi ise onun tampon bölgesidir, fakat 2007. yılında “Burgas Tuz Havuzları” adıyla Korunan Alan kategorisini almıştır. Aynı zamanda Natura 2000 Avrupa Ekolojik Ağı kapsamında Korunan Bölgedir. 

Atanasovsko Gölü Bölgesinde, Rezervde kışlayan, yuvalayan veya göç eden 316 kuş türü tespit edilmiştir (ülke genelinde rastlanan kuş türlerinin toplamı 423 dır). Bunların arasında 14 kuş türü dünya çapında tehlike altında olan türlerdir: tepeli pelikan, küçük karabatak, kırmızı göğüslü kaz, küçük sakarca kazı, ince gagalı kervan çulluğu, bıldırcın kılavuzu, pasbaş ördeği.  83 kuş türü Bulgaristan Kırmızı Kitabına dahil edilmiştir, 170 türü ise Avrupa çapında doğa koruma önemi taşımaktadır. 

Yaz aylarında havuzlar yağmur kuşları ile doludur – cambaz ayaklığı, kılıçgaga kuşları, bataklık düdükçünü, kum kuşu, martı ve sumrular bulunur. Aralarında kolonileri çok sayılı olanlar kılıçgaga kuşları, cambaz ayaklığı, küçük sumrular ve kara gagalı sumrulardır. Bataklık kırlangıcı adeta Rezervin bir simgesidir.  Bu yöre, kara gagalı sumru, küçük karabaş martı ve gülen sumru kuşlarının ürediği tek yerdir. Kılıçgaga ve akça cılıbıt kuşlarının Bulgaristan’daki popülasyonunun büyük kısmı bu gölde yuvalanır. 

Kışları donmadığı için, suna, fiyu kuşu, kılkuyruk, yeşilbaş kuşu, tepeli pelikan, büyük sakarca kazı gibi su kuşlarının kışlaması açısından Atansovsko Gölü uluslararası önem taşımaktadır.

Seyir için en zevkli olay, kuşların Atanasovsko Gölü üzerinden gerçekleşen sonbahar göçleridir. Via Pontica isimli göç yolu üzerinde bulunduğu için Kuzey, Doğu ve Orta Avrupa’dan gelen birçok göçmen kuşun durakladığı yerdir.  Göç döneminde pembe pelikan, tepeli pelikan, kızıl sungur, aladoğan kuşlarının konsantrasyonu en büyük yerdir ve Boğaz’dan sonra küçük orman kartalı konsantrasyonu en büyük olan ikinci yerdir.  Bu göl, diğer Burgas gölleri ile birlikte, Boğaz ve Tuna Deltası arasındaki pelikan ve leyleklerin gecelemesi için en müsait yerlerden biridir. Göç döneminde dünya çapında soyu tükenmekte olan türlerden olan ve nadir rastlanan ince gagalı kervan çulluğu da burada izlenmiştir.

Rezervin florası sucul türler ve kıyı türleri tarafından temsil edilir. Gölün etrafı, birçok canlıya evsahipliği eden sazlıklarla donanmıştır. 250-nin üzerinde yüksek bitki türleri tespit edilmiştir. Birçok bölge deniz börülcesi ile kaplanmıştır. Göl etrafında küçük tatlısu bataklıkları, sulak çayırlar, bataklık bitkileri ile kaplanmış kanal sistemi ve tarla pelini, bulbosa, çayır çimeni v.s. gibi bitkilerin baskın olduğu kuru alanlar mevcuttur. Altı (6) yüksek bitki türü Bulgaristan Kırmızı Kitabına dahil edilmiştir. Sarı bataklık irisi, deniz lavantası ve merendera bitkilerinin yanı sıra burada birçok orkideye rastlanır. Bunların en enteresan temsilcisi de kuş yuvası orkidesidir. Klorofilsiz bir tür olduğundan neredeyse renksizdir, kökleri ise adeta birbiri ile örülmüştür ve bir kuş yuvasını andırır, bitkinin adı da buradan gelir. Diğer ilgi çeken bir tür ise Kertenkele orkidesi (Himantoglossum caprinum) dır. İngilizcede ismi orkide-kertenkele anlamına gelir, çünkü her çiçeğin uzun ağzı vardır ve küçük bir kertenkeleye benzer.   İlkbaharda çok sık rastlanan bir tür de Maymun orkidesidir – bu orkidenin her çiçeği minik bir maymunu andırır. Ülkemizde yetişen tüm yaban orkideler doğa koruma statüsündedir: bazıları Bulgaristan Kırmızı Kitabına dahildir, bazıları ise çeşitli uluslararası anlaşmaların kapsamına dahil edilmiştir.  

Rezervde 17 balık türüne rastlanmaktadır – bunların çoğunluğu Bulgaristan Kırmızı Kitabına tehlike altında bulunan türler olarak dahil edilmiştir (kafkas kaya balığı, üç dikenli dikence, dokuz dikenli dikence v.s.)  Bu balıkların birçoğu, küçük boyutlarından dolayı ticari açıdan insanların ilgisini çekmez, fakat büyük sayıda olmaları, balıkla beslenen kuşların çeşitliliği açısından önemli bir önkoşuldur.

Memeliler 12 kemirgen türü, 5 böcekçil türü ve 6 yarasa türü tarafından temsil edilmektedir.

Türlerin çeşitliliğini korumak açısından oldukça önemli olan diğer türler de gezegenimizin en küçük memelisi olan cüce sivri fare, tarla faresi (Microtus guentheri), Avrupa tarla sincabı, su samurudur. Bunlardan başka gelincik, tilki, yaban domuzu ve çakal gibi hayvanlara rastlanır.  

Omurgalılar, özellikle kuşlar, gölde yaşayan spesifik omurgasızlarla direk olarak bağımlıdır. Bunların arasında en önemli yeri artemia almaktadır, çünkü sulak kuşlar için önemli bir yemdir. Bu yöre, artemia nın bahse değer tek habitatıdır.

 

Atanasovsko Gölündeki Kuş Seyir Barınağı 2001. yılında Çevre ve Sular Bakanlağı, Bulgaristan-İsviçre Biyoçeşitliliği Koruma Programı ve Milli Ekofonu’nun desteği ve mali yardımlarıyla inşa edilmiştir.İngiliz modeline göre inşa edilen bu yapı, alçak tek katlı yeşil bir ev teşkil etmektedir; bu tip tesislerin tüm kriter ve gereksinimlerine uygundur, gerekli kuş gözlem cihazları ve tekniğine sahiptir, çeşitli türlerin bilgilerini içeren bilgi panoları ve reklam malzemeleri içerir; havuzlarda beslenen veya dinlenen kuşları en iyi şekilde görme imkanı sağlayan özel seyir pencereleri vardır.Çevre ve Sular Bakanlığı Burgas Yerel Müdürlüğü  yetkili uzmanlarının sorumluğu ve evsahipliği altındadır (şu an itibariyle, önceden yapılan başvuru üzerine ziyarete açılır).

Barınak çevresindeki altyapının yenilenmesi sözkonusudur – mesai saatleri dışında da seyir imkanı sağlayacak, barınağın sağ ve sol tarafına yapılacak 4 m uzunluğunda bir paravan, banklar, barınağın önünde üstü kapalı oturma yeri: altı duvarlı kapalı çatılı oturma yerleri bulunan bir yapı, bilgi levhaları v.s. 

Burada nadir rastlana ve koruma altında olan kuş türlerini seyredebilirsiniz: kış aylarında dinlenen ördekler, pasbaş ördekeri, tepeli pelikanlar; yaz aylarında ise kılıçgaga kuşları, sumrular, martılar ve cambaz ayaklığı görülür.  Farklı mevsimlerde ve günün farklı saatlerinde (sabah ve öğleden sonra) manzara değişir.

Yerli ve yabancı ornitologlar ve diğer uzmanlar tarafından değer verilen bir ziyaret yeridir. Barınak, Çevre ve Sular Bakanlığı Burgas Yerel Müdürlüğü tarafından işletilmektedir ve ziyaret etmek için öncelike 056/813 207 telefon numarasını aramak gerekir. Giriş ücretsizdir.

Proje: „Yeşil koridorlar – Burgas ve Kırklareli bölgesinde bulunan doğal, kültürel ve tarihi мirası popülerleştirme çalışması”. No РД-02-29-173/01.07.2011.

Türkiye - Bu web sitesi program IPA Sınır Ötesi İşbirliği Bulgaristan üzerinden Avrupa Birliği desteği ile hazırlanmıştır.Yayınların içeriği Belediyesi sorumluluğundadır ve hiçbir şekilde Avrupa Birliği veya Yönetim Otoritesi görüşlerini yansıtmaz.