BRIŞLYAN KÖYÜ

Malko Tırnovo şehrinden kuzeybatı yönde 14 km mesafede, Burgas şehrinden 64 km mesfede, Zvezdets-Malko Tırnovo ana yolundan 1 km mesafede bulunur.


Koordinatlar: 42°02’46.70” K, 27°25’40.61” D, denüzüstü yüksekliği 318 m.

BRIŞLYAN KÖYÜ

TARİHÇESİ

Köyün ismi Sarmaşık dır (Brışlyan “Sarmaşık” anlamına gelir) ve bu isimle tarihe geçmiştir. Panteleyska ve Çurka ırmakları, Katun nehrine dökülmeden önce buradan geçer. Şu anki köy 17. yüzyılın sonunda ve 18. yüzyılın başında, Yurtet, Selişte ve Jivak isimli kulübe evlerinden oluşan 3 komşu köy halkının göç edip köyün en eski kısmı olan “Dolna Mahala (Aşağıki Mahalle)” ye yerleşmesiyle  kurulmuştur.  Geçmişte Brışlyan köyü hayvancılık alanında çok önemli bir merkezdir. Köyün çevresinde eski çağa ait yaşam belirtileri izlenir – dolmenler, höyük ve sığınaklar. Köy kilisesi “St. Dimitır” XVII. yüzyılın sonuna aittir.  Güney kapısının yanında kilisenin çan kulesi bulunur. O zamanlar köydeki bütün evler tek katlıdır ve genellikle uzmanlar tarafından “ikili” diye adlandırılan küçük evlerdir.  XIX. yüzyılda yörenin önderlerinden biri olan Atanas Kurbelov mangal kömürü üretmeye başlamıştır ve ürettiği kömürü tâ Çargrad’a ihraç etmiştir.

Bulgaristan Revival dönemi, köyün yaşantısına âdeta taze kan gibi gelmiştir. 1870. yılında son Yunan papazı Konstantin buradan kovulmuştur ve ertesi yıl kilise okulu açılmıştır. Günümüzde bu okul müzeye dönüştürülmüştür. Eski Revival geleneklerine göre okul kilisenin bahçesine inşa edilmiştir, ancak sadece birkaç yıl okul işlevini görmüştür. Daha sonra, kilisenin yakınlığında bulunan eski bir bina, dört sınıf odasından oluşan bir okula dönüştürülmüştür.  Geçen asrın başında da yeni bir okul binası inşa edilmiştir.   Köyün bir zamanki halkında güçlü soy bağları vardır ve  iki ana gruba ayrılmıştır – Malko Tarnovo (Rupi) grubu ve Fakia grubu. İki çeşit mimari stilinin sebebi de budur. Diğer köylerden oldukça uzakta bulunması, burada ortaçağ Bulgar evinin muhafaza edilmesine neden olmuştur. Uzmanlara göre en eski ev tipi XVII. yüzyıl civarında oluşmuştur. Bu mimari tipi temsil eden evlerden biri “Kurtova kışta” ismini taşıyan, direk toprak üstüne yapılan eski evdir. Sarmaşık köyünde iki katlı evler XIX. yüzyılda doğmuştur. Zemin katı ahır olarak kullanılır, ikinci katında yaşanırmış. XIX. yüzyılın sonuna doğru köyde “Karadeniz evleri” diye yeni bir moda çıkmıştır – bu evler yerel tüccar ve çorbacıların (Bulgaristan’da XVII. yüzyıldan sonra ticaret ve tefecilikle uğraşan kişiler için kullanılan, adeta yüksek rütbe anlamına gelen bir kelimedir) ihtiyaçlarına göre yapılmıştır.  Yerel evler de yerel halkın yaşamı gibi oldukça fakir kalmıştır. Burada yapılan inşaatlarda sıklıkla ahşap kullanılmasına rağmen, bazı detayların sade süslemeleri dışında  oymacılık sanatı gelişim göstermemiştir. XIX. yüzyılın sonuna ait Istranca evlerinin çoğunda pencere bile yoktur, vantilasyon ve aydınlatma ise bir tek kapılar vasıtasıyla sağlanmaktadır.  Bulgaristan Revival dönemine özgü mimari kalkınma Brışlyan köyüne yansımamıştır. Istranca bölgesinde asırlar boyunca yağmacılık eden eşkiya örgütlerinin dikkatini çekecek hiçbirşey yapmamak prensibi uygulanmıştır.  İmparator Andronik’in kiralık Katalan adamları, Türk ve kırcalı örgütleri, Çerkez göçmenlerinin yağmalamaları nedeniyle yerel halkın korku içinde yaşaması gayet doğaldır.   Brışlyan köyünün, Türk esareti yıllarında kahramanlıklarla dolu tarihi bir geçmişi vardır. 1821. yılında Yunanların ulusal kurtuluş harekatı Heteria esnasında ve daha sonra 1903. yılında Preobrazeni Ayaklanmasında Brışlyan köyü çok şehit vermiştir. Vasil Levski de bu köyden geçmiştir: konakladığı ev günümüzde de muhafaza edilmiştir.  Preobrazeni Ayaklanmasında ilk şehitleirin düştüğü meşhur Sarmaşık Olayı da burada gerçekleşmiştir. 2 Nisan 1903. yılında, günümüzde mimari ve tarihi anıt olan Balyuva Kışta evi de Türk askerleri tarafından sarılmıştır. Çatışmada Voyvoda Pano Angelov ve komitacı Nikola Rivaşola şehit düşmüştür. Türkler köyden üç öküz arabası götürmüştür. İkisine şehit düşen yedi askerini koymuşlardır, üçüncüsüne komşu köylerde ibret olsun diye göstermek için isyancıların cesetlerini koymuşlardır.  Brışlyan köyünden birçok kişi tutuklanmıştır. Bunların bir kısmı kaçmayı başarmıştır, ancak 11 kişi yakalanıp Malko Tırnovo’ya götürülmüştür. Onları kurtarmak için Ayı Dere köprüsünde pusu kurma çabaları başarısız sonuçlanmıştır ve tutuklananlar Türkiye Payas Kalesinde 15 yıl kürek cezasına mahkum edilmiştir. Bu olay, Lozengrad (Kırklareli) Voyvodası Yani Popov’a ilham kaynağı olmuştur ve “Yasen mesets veç izgryava” (Berrak bir ay doğuyor) isimli Istranca marşını yazmıştır. Köy halkı Ayaklanmaya etkin bir şekilde katılmıştır. Ayaklanmayı bastırma çalışmalarında Sarmaşık köyü çok hasar görmüştür.  150 evden hepsi yağmalanmıştır ve köy halkı kaçmıştır.

Sarmaşık köyü Balkan Savaşından sonra 1913. yılında Bulgaristan sınırlarına dahil edilmiştir. 20. yüzyılın ortasından itibaren köy nüfusunun büyük bir kısmı Malko Tırnovo’ya, daha sonra da Burgas’a göç etmiştir.  1926. yılında 650 kişiden oluşan nüfus günümüzde 44 kişi kalıcı nüfusa kadar azalmıştır, ancak dışardan gelenler de vardır. Malko Tırnovo nüfusunun büyük bir kısmı Brışlyan’dan gelmiştir. Bakanlar Kurulunun 16.02.1982 tarihli Kararnamesi ile Brışlyan köyü Mimari ve Tarihi Rezerv ilan edilmiştir. Burada 80-in üzerinde kültür anıtı bulunmaktadır. Istranca evlerinin son 300 yıl içindeki gelişimini yansıtan örnekler muhafaza edilmiştir. Brışlyan Doğal ve Tarihi Mirası Koruma Yerel Teşkilatının ve Köy Muhtarlığının ortak çabalarıyla kilise okulu, “St. Panteleymon” ve “St. Leftera” kiliseleri, “St. Dimitır” kilisesinin çan kulesi restore edilmiştir ve etnografik bir sergi oluşturulmuştur.

YERİN TANITIMI

Brışlyan köyü, Istranca’nın bütün köyleri arasında en otantik olanıdır. Geçen yüzyılın 80-li yıllarında Mimari Rezerv ilam edilmesi boşuna değildir. Özgün atmosferi, muhafaza edilen tipik mimarisi ve köyün özel statüsü nedeniyle belirli kurallara riayeten yapılan yeni inşaat çalışmaları, bu köyün unutulmayacak özel bir yer olduğunu teyit etmektedir. Girişken insanların yürek, zaman ve çaba sarfederek tarihten yararlandıklarını gösteren çok güzel bir örnektir Brışlyan köyü.

Henüz 90-lı yılların ortasında, yörenin Doğa Parkı ilam edilmesiyle yerel halk, girişken köy muhtarının önderliği ile köyü Burgas’dan ve ülke genelinden ziyaretçiler için atraktif bir yere dönüştürmek için etkin bir çalışma başlatmıştır.  Yöre halkının çabaları boşa çıkmamıştır ve Brışlyan köyü, yerel inisyatif alanında en başarılı örneklerden biri haline gelmiştir. Istranca Doğa Parkı Müdürlüğü ve hükümet dışı kuruluşlar tarafından destek görerek yörenin kalkınmasını sağlamıştır.

Burası her yaz Karadeniz kıyısında tatil yapan yüzlerce turist tarafından bir günlüğüne ziyaret edilir. Daha uzun süre kalmak isteyenler ise misafir evlerinde ağırlanır. Çeşitli folklor gösterileri, Istranca yemekleri ve içecekleri ikram edilir. Yöre kadınları turistlere sunulan ikramı çeşitlendirmeye çalışır.  İşaretli turistik patikalar köyün etrafında bulunan en görkemli köşelere, asırlık ağaçlara, kiliselere, dolmenlere, höyük nekropollere,  nadide bitkilerin doğal sitlerinin bulunduğu yerlere - Gogovo yöresindeki yaban orkidelere, “Berrak ay yolu”na v.s. götürür. Köyün arazileri Vitanovo Rezervi ve Veleka Nehri vadisi ile sınırdaştır.  Dvata Vrisa, Boriloto, Kobarelovata Vodenitsa ve St. Panteleymon yörelerinde üstü kapalı barınaklar yapılmıştır; bu yerler doğa ile iç içe dinlenmek için harika bir fırsat tanımaktadır. Çevredeki kiliseler kısa yürüyüşler ve aile tatillleri için idealdir.  Köydeki folklor programları ve müze ziyaretleri, bilgi meraklısı turistlerin kültürel ihtiyaçlarını karşılayacaktır.

Brışlyan köy bayramı, St. Panteleymon’u anma gününde, 9 Ağustosta kutlanır.

Sıcak bir atmosfer, insan ilişkileri ve misafirperverliğin birbiriyle iç içe olduğu Brışlyan köyünü ziyaret eden herkes buraya tekrar gelmek ister.


Brışlyan köyünün enteresan ziyaret yerleri:

  • “St. Dimitır” Kilisesi XVII. yüzyılda eski çağda Trak Sığınağı olan alan üzerine inşa edilmiştir. Bereket ve şarap Tanrısı Dionysos ve şimşek ve gök gürültüleri Tanrısı Zeus’a ithaf eden bir Sığınak olduğu bilinmektedir.  Kilise, yerel kült Revival mimarisini temsil etmektedir. 1975. yılında kültür anıtı ilan edilmiştir, 1982. yılında ise ulusal önem taşıyan  mimari anıt ilan edilmiştir. XIX. yüzyılının ilk yarısına ait eşsiz çanı Rusya – Yaroslavl şehrinde dökülmüştür ve halen muhafaza edildiği için günümüzde de görülebilir. Tapınak, yere kazı yapılarak ve oyularak yapılmıştır ve geçmişte 2.50 m yüksekliğinde bir duvarla çevrilidir. Geniş alan sağlamak için iç orta kısmı oyulmuştur.  Dış cephede etkileyici bir görünüm arayışında, özenle işlenmiş traverten taşları ile kaplanmıştır. Açık antre (narteks) ve kilise okulu olarak kullanılan mekan 1870. yılında ilave edilmiştir. Kilisenin minberinde eski Yunan yazıları içeren Zeus-Dionysos mermer sunağı bulunur.  
  • Kilise okulumimari ve kültürel anıttır.“St. Dimitır” kilisesine sonradan ilave edilen mekanda yer almaktadır. Okul 1871. yılında, Bulgaristan Kilisesi Bağımsızlığını kazandıktan sonra kurulmuştur.  Kuruluşundan sonra ilk birkaç yıl boyunca burada sadece 12-13 yaşındaki erkek çocuklar eğitim görmüştür, Bulgarca okuma yazma öğrenmiş, dini ibadet ve ilahilerde rahibe eşlik etmişlerdir.  Günümüzde bu küçük oda aynen en eski zamanlarda olduğu gibi restore edilmiştir: öğrenciler okul masalarında değil, yerde serili deriler üzerinde otururmuş ve siyah tahtaya değil, ısıtılmış mum panoları üzerine çubukla yazarlarmış.
  • Etnografik müze evi150. senelik bu bina, dış görünüşü ve içerideki mekan düzeni eskisiyle aynı olmak üzere otantik haliyle muhafaza edilmiştir.  Mimari açıdan zemin katı taş ve ikinci katı ahşap olan, Revival stilinde iki katlı bir yapıyı andırır. Bu müze, XIX. yüzyılın ikinci yarısından XX. yüzyılın yarısına kadarki döneme ait Brışlyan köyü yaşam tarzını ve zanaatlarını yansıtmaktadır. İkinci katta bulunan büyük odada duvara işlenen taş yapımı ateşlik ve baca vardır.   Zemin katı eskiden evcil hayvanlar için ahır olarak kullanılmıştır.  Günümüzde zannaat odasına dönüştürülmüştür; buraya gelen her ziyaretçi, buradaki otantik dokuma tezgahını görebilir ve isterse dokuyabilir.
  • Brışlyan Geleneksel Yaşam Tarzı ve Kültürü Müzesi – Bulgaristan Revival Dönemi geleneksel tarıma adanmıştır.Özellikle yapılmış üstü kapalı barınakta ve bahçesinde, geçmişte Istrancalılar tarafından kullanılan eski tarım araçları sergilenmiştir.  Müzenin kapalı bölümünde, yerel halkın hediye ettiği dokuma tezgahı ve Brışlyan köyünün günlük yaşamını yansıtan başka eşyalar sergilenmiştir.  Yerel Kooperatif üyeleri olan kadınlar, eğirmek, örmek, şarkı söylemek gibi uzun kış gecelerinde kadın toplantılarına özgü günlük faaliyetleri yansıtmıştır. Müzenin bahçesi, turistlerin çektiği halaylar ve yöresel Istranca oyunlarını (filek, nariçane v.s.) oynayan yerel halka dar gelmektedir.  

Yukarıda adı geçen ziyaret objelerinin evsahipliğini ve idaresini üstlenen ve ziyaretçilere açan kurum, Brışlyan Köyü Kalkınma Kooperatifi üyeleri olan bayanlardır (irtibat için Siyka Yankova). 

  • Balyuva KıştaMimari ve tarihi anıttır. XIX. yüzyılda inşa edilmiştir. Tipik Istranca mimarisini yansıtır. Zemin katı, iki ahçap kuşakla, büyük yontma taşlardan ve çamurdan yapılmıştır. İkinci katı ağaçtan yapılmıştır.
  • “St. Panteleymon” KilisesiBrışlyan köyünün güneyinde, 1 km mesafede yer alır. Etrafında asırlık ağaçlar, masa, oturma yerleri ve şöminesi olan üstü kapalı piknik yeri vardır.
  • “St. Marina” KilisesiBrışlyan köyünün doğu kıyısında bulunur.

“St. Petka” Kilisesi – Brışlyan köyünden doğu yönde 2 km mesafede bulunur.

Proje: „Yeşil koridorlar – Burgas ve Kırklareli bölgesinde bulunan doğal, kültürel ve tarihi мirası popülerleştirme çalışması”. No РД-02-29-173/01.07.2011.

Türkiye - Bu web sitesi program IPA Sınır Ötesi İşbirliği Bulgaristan üzerinden Avrupa Birliği desteği ile hazırlanmıştır.Yayınların içeriği Belediyesi sorumluluğundadır ve hiçbir şekilde Avrupa Birliği veya Yönetim Otoritesi görüşlerini yansıtmaz.